Verkapte standaarden

"Het voordeel van standaarden is dat er zo veel zijn". Deze sarcastische grap hoor je wel eens bij klanten die van hun leveranciers horen "dat hun product of taal geheel niet 'proprietary' is, maar voldoet aan een standaard."

Wat is eigenlijk een standaard? Of misschien moeten we ons afvragen wanneer iets een standaard is? Aan het begin van de jaren tachtig was dat redelijk duidelijk. 'Iets' was een standaard als het door een onafhankelijke organisatie als ISO (International Standards Organization), IEC (International Electrotechnical Commission) of CCITT (Comité Consultative Internationale de Télégraphe et Téléphonique) werd ontwikkeld, gepubliceerd en beheerd.

De ontwikkeling van deze standaarden vindt meestal in werkgroepen plaats. Periodiek komen de werkgroepleden bijeen om ontwikkelingen te bespreken. Alle leden zijn experts. Er zitten soms afgevaardigden van leveranciers bij, maar het zijn voornamelijk mensen uit het bedrijfsleven of met een academische achtergrond. De formele en complexe procedure om tot een standaard te komen, wordt opgelegd door de standaardisatieorganisaties. Over het algemeen is het resultaat van een dergelijke aanpak een leverancier-onafhankelijke standaard. Voorbeelden van succesvolle talen die op deze wijze zijn ontstaan, zijn COBOL, FORTRAN en SQL. Organisaties als het ISO hebben geen commercieel belang bij hoe SQL er precies uit ziet. Hun doel is alleen maar om een standaard te definiëren voor relationele databaseservers.

Maar tegenwoordig hebben we bijna net zoveel standaardisatie-organisaties als standaarden. WAP is bijvoorbeeld een standaard van het WAP Forum, XML en XHTML worden gecontroleerd door het W3C (World Wide Web Consortium), en CORBA is het product van de OMG (Object Management Group). En daarnaast hebben we nog minder bekende organisaties, als OASIS en het IETF (Internet Engineering Task Force), die ook allemaal proberen hun standaarden te slijten.

Maar wie zijn dit allemaal en waarom mogen zij hun producten betitelen met de term "standaard"? Hoe onafhankelijk zijn ze eigenlijk? 

Veel van dit soort organisaties zijn gebaseerd op samenverwerkingsverbanden tussen commerciële bedrijven met een gezamenlijk commercieel belang. Het WAP Forum, bijvoorbeeld, is opgericht door Ericsson, Motorola, Nokia en Phone.com. De vraag is: hoe onafhankelijk kan een standaard zijn als deze komt van een organisatie wiens leden een commercieel belang hebben bij het succes van producten gebaseerd op die standaard? Omdat er meerdere, concurrerende leveranciers aan deelnemen, is dan daarmee automatisch hun onafhankelijkheid gegarandeerd? En daarom noemen we dit meteen een standaardisatie-organisatie en hun product (WAP) een standaard? Dit lijkt me niet de geschikte basis.

Op deze manier kan een dominante leverancier een proprietary product in de markt zetten en het toch bestempelen als een standaard. Hoe? Erg simpel. Je ontwikkelt bijvoorbeeld een gloednieuwe programmeertaal, je vraagt twee of drie andere bedrijven om hulp en samen richt je een of andere organisatie op. Het is wel belangrijk dat de naam van deze organisatie chique klinkt. Ze moet dus eindigen op Group, Forum of Consortium. Vervolgens maak je bekend dat deze organisatie volledig verantwoordelijk is voor de verdere ontwikkeling en naleving van deze taal en dat jij dat niet meer bent. En hopla, je bent klaar. Je kunt nu in je marketingcampagne trots vermelden dat je product niet proprietary is, maar op een standaard gebaseerd. Dat de zojuist opgerichte standaardisatie-organisatie nog geleid wordt door je eigen werknemers, laten we dan even buiten beschouwing.

Let wel, het nut en het werk van sommige dergelijke organisaties wil ik zeker niet belachelijk maken. Maar ik zou het op prijs stellen als meer van die standaarden beheerd worden door de gerenommeerde standaardisatie-organisaties. Als dat niet lukt, dan moeten we eisen gaan stellen aan organisaties die producten opleveren die het predikaat "standaard" mogen dragen. Nogmaals, een product van het ISO wil ik wel als standaard betitelen, maar hoe onafhankelijk zijn het WAP Forum, de OMG en de IETF eigenlijk? Hopelijk hebben ze ergens een test afgelegd en hangt hun diploma, net als bij tandartsen en slagers, aan de muur.