De uitvinder van SQL

Het donkergroene gebouw bevindt zich op de zonovergoten bergrug die de stad San Jose scheidt van de Grote Oceaan. De met geelkleurig gras bedekte bergrug maakt weer duidelijk waarom Californië de 'Golden State' genoemd wordt. Het gebouw is het domein van één van IBM's bekendste research-afdelingen: de IBM Almaden Research Group. Deze groep was ooit verantwoordelijk voor het uitvinden van de eerste schijfeenheid, de RAMAC.

Tegenwoordig biedt het ook onderdak aan de groep onderzoekers die aan het einde van de jaren zeventig baanbrekend werk heeft verricht op het gebied van databasetechnologie. Uit hun breinen ontsprong de relationele theorie (voor het eerst werd de verzamelingenleer als basis voor databases gebruikt), de interne technologie van het System R-project (wat uiteindelijk de basis voor Oracle en DB2 werd) en de databasetaal SQL.

Twee onderzoekers waren verantwoordelijk voor het creëren van SQL: Donald Chamberlin en Raymond Boyce. Laatstgenoemde is jaren geleden overleden, maar Chamberlin (57) is nog steeds actief op het gebied van databasetalen. Hij is zelfs één van de drijfveren achter de nieuwe databasetaal voor XML genaamd XQuery.

Alhoewel ik al jarenlang met SQL werk, heb ik Chamberlin nog nooit ontmoet. Ik vond het tijd voor een bezoekje waarin ik hem vragen wilde stellen over de eerste dagen van SQL. Het werd een prettig, informeel gesprek buiten in het zonnetje, met uitzicht over de daken van San Jose.

Toen Ted Codd zijn relationele theorie bedacht, introduceerde hij ook een databasetaal genaamd Alfa. Deze taal maakte intens gebruik van mathematische symbolen, waardoor ze niet op een doorsnee toetsenbord en computerscherm gebruikt kon worden. Chamberlin en Boyce, die zeer gecharmeerd waren van Codd's ideeën, wilden een taal met de functionaliteit van Alfa creëren, maar die uit gewone woorden en letters zou bestaan en dus wel op doorsnee machines goed te gebruiken zou zijn. Codd zelf, in tegenstelling tot wat soms vermeld wordt, had weinig tot niets met het ontwikkelen van SQL te maken.

Er moest sowieso een databasetaal voor het System R-project bedacht worden, dus dat kwam goed uit. Het SQL-dialect dat voor System R bedacht werd, is uiteindelijk ook overgenomen in IBM's commerciële producten en in die van Oracle.

De doopnaam van de taal was Sequel. Dit stond voor Structured English Query Language. De term 'structured' was gekozen omdat dat in die tijd populair was. Men had het toen over structured programming en structured design. De naam Sequel is dus niet gekozen, zoals sommigen denken, omdat het de opvolger van iets anders was.

Waarom de naam Sequel ooit veranderd is in SQL, is een onduidelijk verhaal. Ook Chamberlin zelf weet dit nog steeds niet precies. Een commercieel bedrijf scheen al een copyright trademark op de naam te hebben. Het probleem werd opgelost door de drie klinkers uit de naam te verwijderen en daarmee ontstond een van de bekendste afkortingen binnen de automatisering. Grappig is wel dat sommigen SQL nog steeds uitspreken als Siekwel. Ongetwijfeld is dit een erfenis.

De SQL3-standaard is een veel rijker dialect dan dat kleine taaltje dat ooit uit de pen van deze heren vloeide. Chamberlin bekende dat het nooit hun intentie is geweest dat de taal alles zou kunnen wat vandaag met de volledige SQL3-taal mogelijk is. Op de vraag of hij trots is op het succes van SQL, verscheen er een bescheiden lachje om zijn mond en een heel zacht uitgesproken bevestiging.

Als er iemand is die de mogelijkheden en ook de beperkingen van SQL kent, dan is dat natuurlijk Chamberlin zelf. Hij werkt nu aan een nieuwe databasetaal gemaand XQuery. Een van de redenen is dat hij vindt dat SQL voor sommige toepassingen niet geschikt is, zoals het omgaan met tekstdocumenten. Bij de initiële ontwikkeling van SQL is primair uitgegaan van het werken met klassieke gestructureerde gegevenselementen. Volgens hem is het dan ook langzaam tijd voor een nieuwe taal. Over tien jaar zullen we weten of hij inderdaad de uitvinder is van een tweede succesvolle databasetaal.